Ψυχολογία
10 Μαρτίου 2022

10 βήματα για να χτίσει ένα παιδί την αυτοεκτίμηση και την αυτοπεποίθησή του

brainy team

Επιμέλεια

Τα παιδιά για να χτίσουν ισχυρή αίσθηση του εαυτού τους, θα πρέπει να έχουν τον χώρο να δράσουν υπακούοντας περισσότερο στον οργανισμό τους, παρά στους όρους αξίας των γονέων και των σημαντικών άλλων. Θα πρέπει να εξασκηθούν στο να βρίσκουν μοναχά τους λύσεις στα μικρά και μεγάλα προβλήματα που αντιμετωπίζουν, όπως και να αναλαμβάνουν την ευθύνη των πράξεών τους.

Είναι απαραίτητο να προετοιμάσουμε τα παιδιά για τις αντιξοότητες που θα συναντήσουν στη ζωή, αλλά όχι να τα υπερπροστατεύσουμε ούτε και να τα φοβίζουμε. Χρειάζεται να νιώθουν πως οι γονείς είναι υποστηρικτικοί αλλά χωρίς να επιβάλουν την άποψή τους και χωρίς να προσφέρουν μια  έτοιμη για όλα λύση.

Τα παιδιά με υψηλή αυτοεκτίμηση κάνουν εύκολα φίλους, είναι αυθόρμητα και δημιουργικά, είναι συνεργάσιμα. Είναι ανεξάρτητα και έχουν υψηλότερη ψυχική ανθεκτικότητα. Ως ενήλικες, παρουσιάζουν μικρότερες πιθανότητες για κατάθλιψη, χτίζουν ισχυρές φιλίες, και υιοθετούν μια στάση αισιόδοξη απέναντι στη ζωή.

Τα παιδιά με χαμηλή αυτοεκτίμηση αντίθετα, είναι πιο επιρρεπή στους εθισμούς, στις διαταραχές άγχους, στην κατάθλιψη, στις διατροφικές διαταραχές και στις κάθε είδους αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές.

Πώς μπορεί ο γονέας να ενισχύσει την αυτοεκτίμηση αλλά και την αυτοπεποίθηση του παιδιού του;

1. Όχι στους χαρακτηρισμούς:
Οι χαρακτηρισμοί ή οι ταμπέλες, από τη μία δεν περιγράφουν με ακρίβεια μια συμπεριφορά, οπότε μπορούν να αμφισβητηθούν από το παιδί. Από την άλλη, λειτουργούν ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Αν για παράδειγμα τείνουμε να χαρακτηρίζουμε ένα παιδί ως «αδιάφορο», «αναίσθητο» ή «τεμπέλη», το πιο πιθανό είναι πως θα επιβεβαιωθούμε. Αν αντίθετα στείλουμε ένα μήνυμα προκειμένου να εκφράσουμε τη δυσφορία μας, έχουμε περισσότερες πιθανότητες να κινητοποιήσουμε την ενσυναίσθηση του παιδιού, να μην κλείσουμε το κανάλι επικοινωνίας αλλά και να μην βλάψουμε την αυτοεκτίμησή του.

Παρατηρήστε τη διαφορά στα παρακάτω παραδείγματα:

«Σήμερα το πρωί που πήρα το αυτοκίνητο παρατήρησα ότι το είχες αφήσει χωρίς σχεδόν καθόλου βενζίνη. Για κακή μου τύχη κόλλησα στην Κηφισίας πηγαίνοντας στη δουλειά και αγχώθηκα ότι θα έμενα.»

«Καλά αναίσθητος είσαι; Πάλι άδειο μου έδωσες το αυτοκίνητο!»

2. Έπαινος:
Ο έπαινος χρειάζεται να είναι συγκεκριμένος, να σχολιάζει με λεπτομέρεια την πράξη και την συνέπεια για το ίδιο το παιδί ή/και τον μεγάλο.

π.χ. «Είμαι πολύ χαρούμενη που με βοήθησες με τις δουλειές του σπιτιού γιατί έτσι εξασφάλισα λίγο παραπάνω χρόνο για να ξεκουραστώ»

ή «Πόσο χαίρομαι που ευοδώθηκαν οι κόποι σου και τα πήγες τόσο καλά στο διαγώνισμα! Σε έβλεπα ότι προσπαθούσες πραγματικά σκληρά!»

Αντίθετα, όταν προκειμένου να επαινέσουμε τα παιδιά χρησιμοποιούμε απλώς χαρακτηρισμούς όπως «Είσαι αστέρι!» «Είσαι η καλύτερη μαθήτρια της τάξης!», εγκλωβίζουμε τα παιδιά σε ταμπέλες.  Όταν οι γονείς δίνουν υπερβολικά μεγάλη αξία στις εξαιρετικές επιδόσεις, τα παιδιά θεωρούν πως οτιδήποτε λιγότερο από την τελειότητα είναι αποτυχία. Αν τα παιδιά νιώσουν πως η αγάπη των γονιών τους εξαρτάται από την επιτυχία τους, τα αναπόφευκτα λάθη τους ενεργοποιούν έντονα συναισθήματα ντροπής και απελπισίας.

3. Συμβουλευτική, ενθάρρυνση:
Το να υπενθυμίζουμε στο παιδί πως είναι ικανό, πως μπορεί να τα καταφέρει, κι ότι έχει πολλή δύναμη μέσα του, θρέφει την αυτοεκτίμηση και την αυτοπεποίθησή του.

4. Ανάπτυξη εσωτερικής εστίας αξιολόγησηςαυτενέργεια:
Οι γονείς που επιμένουν να μεσολαβούν για το παιδί τους αντί να στηρίζουν τις προσπάθειές του να λύνει προβλήματα μόνο του, παρεμβαίνουν στην σημαντικότερη αποστολή της παιδικής και εφηβικής ηλικίας, την ανάπτυξη της έννοιας του εαυτού.

Το εσωτερικό κίνητρο είναι η δύναμη που ωθεί τα παιδιά να βρουν τα δικά τους ενδιαφέροντα, τις ικανότητες και ό,τι τα ενθουσιάζει και ΔΕΝ συνδέεται με ανταμοιβές. Τι μπορούμε να κάνουμε λοιπόν ώστε να το ενισχύσουμε;

Όσον αφορά τη δράση, μπορούμε και πρέπει να αναθέτουμε στο παιδί εργασίες κατάλληλες για την ηλικία του, όπως π.χ. να βοηθάει στις δουλειές του σπιτιού, στα ψώνια, στην τακτοποίηση του δωματίου του. Όταν το παιδί αναλαμβάνει εργασίες μόνο του, αποκτάει την αίσθηση της αυτάρκειας, ενώ στις εργασίες που απαιτείται ή επιλέγουμε να συνεργαστούμε, ενισχύεται η σχέση μας και εκπαιδεύεται στην συνεργασία.

Το παιδί μπορεί και πρέπει επίσης να παίρνει αποφάσεις κατάλληλες για την ηλικία του. Από πολύ μικρό μπορούμε να το ρωτάμε για τις προτιμήσεις του σε πράγματα απλά, όπως π.χ. να επιλέξει ποιο χρώμα κάλτσες προτιμάει να φορέσει ή ποια βιβλία θέλει να χαρίσει. Με τον τρόπο αυτό ενισχύουμε την αίσθηση ελέγχου που έχει στην ζωή και στο περιβάλλον του, όπως και την υπευθυνότητα, εφόσον το ίδιο το παιδί θα αντιληφθεί πως οι επιλογές αποκλείουν και πως οι πράξεις έχουν συνέπειες.

5. Ίσως η σημαντικότερη από όλες τις οδηγίες, είναι η στάση της Άνευ Όρων Αποδοχής. Άνευ όρων αποδοχή δε σημαίνει άνευ ορίων, ούτε ωφελεί να επιβραβεύουμε το παιδί ακόμη και για συμπεριφορές που δεν επιδοκιμάζουμε. Σημαίνει ότι θα είμαστε δίπλα στο παιδί ακόμη κι αν δε συμφωνούμε με τις επιλογές του. Σημαίνει πως κάθε φορά θα εξηγούμε με υπομονή τις συμπεριφορές εξαιτίας των οποίων δυσφορούμε, ενώ συνεχίζουμε να του στέλνουμε το μήνυμα πως πάντα αξίζει την αγάπη μας.

Σύμφωνα με την θεωρία του ασφαλούς δεσμού προσκόλλησης, όσο περισσότερη αποδοχή δείχνουμε στο παιδί μας ακόμη και κατά τη διάρκεια  των συγκρούσεων ή μετά από αστοχίες του, τόσο πιο πολύ θα το θρέψουμε συναισθηματικά. Θα ενδοβάλλει αυτή την αποδοχή και προς τον ίδιο του τον εαυτό με αποτέλεσμα να έχει περισσότερη αυτοεκτίμηση, όπως και απέναντι στους άλλους, χαρακτηριστικό που θα του χαρίσει ακόμη περισσότερη αυτοπεποίθηση.

6. Όχι στις συγκρίσεις: 
Είναι σημαντικό να μην συγκρίνουμε τα αδέλφια μεταξύ τους ή το παιδί με άλλα παιδιά ή συμμαθητές. Είναι χρήσιμο να του διδάξουμε πως δεν χρειάζεται να γίνει κάποιος άλλος, αλλά η καλύτερη εκδοχή του εαυτού του, ότι είναι πάντα για εμάς μοναδικό και ξεχωριστό με όλες τις ατέλειές του.

7. Αξίες: 
Η μετάδοση αξιών είναι ίσως η σημαντικότερη δουλειά ενός γονιού: η έννοια της ευαλωτότητας, η πεποίθηση πως εδώ είμαστε για να μάθουμε, πως η ζωή δεν είναι τέλεια, πως το να κάνουμε λάθη είναι φυσιολογικό, η σημασία της προσπάθειας, το ότι έχουμε ως ένα βαθμό έλεγχο πάνω στη ζωή μας, είναι αξίες που κινητοποιούν το παιδί να δράσει και το ενθαρρύνουν στην αυτοαποδοχή.

Από την άλλη, η αξία της πειθαρχίας είναι επίσης σημαντική: αυτοεκτίμηση δε σημαίνει κάνω ό,τι θέλω όποτε το θέλω, μιας και τα παιδιά χωρίς όρια τελικά νομίζουν ότι οι γονείς τα παραμελούν.

Οι ίδιοι οι γονείς με τη στάση τους απέναντι στη ζωή μεταδίδουν αξίες στα παιδιά. Φανταστείτε πόσο διαφορετικές αξίες θα μεταδώσει ένας γονέας-αυθεντία στα παιδιά ή μια μητέρα που δεν παραλείπει ποτέ να μιλάει για τις θυσίες που έχει κάνει, σε αντιδιαστολή με έναν γονέα που έχει υιοθετήσει το πρότυπο του υγιούς αγωνιστή.

8. Ένα βήμα τη φορά:
Είναι σημαντικό να μεταδώσουμε στα παιδιά τη γνώση πως τα όνειρα και οι στόχοι πρέπει να αντιμετωπίζονται τμηματικά, ώστε να είναι πιο εύκολο να επιτευχθούν αλλά και για να έχουμε τον χρόνο να συγχαρούμε τον εαυτό μας για τις μικρές, καθημερινές μας νίκες.

9. Αναστοχασμός:
Δεν παραλείπουμε να συζητάμε μαζί με τα παιδιά για τις επιτυχίες τους αλλά και για τις αποτυχίες -ποιο είναι μάθημα; Γίναμε πιο σοφοί;

10. Εκπαιδεύουμε το παιδί στο problem solving, να εστιάζει δηλαδή στις ανάγκες και όχι στις λύσεις, όπως και να συνεργάζεται με άλλους όταν έχει σύγκρουση αναγκών. Η δεξιότητα αυτή θα του δώσει μια ισχυρή αίσθηση αποτελεσματικότητας στις δυσκολίες αλλά και μεγάλη αυτοπεποίθηση σε επίπεδο σχέσεων-ομάδας-εργασίας στην ενήλικη ζωή του.

Πηγή: mariamanganari.gr